{"id":35,"date":"2025-06-27T21:04:37","date_gmt":"2025-06-27T19:04:37","guid":{"rendered":"http:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/?page_id=35"},"modified":"2025-06-29T22:35:11","modified_gmt":"2025-06-29T20:35:11","slug":"kliszczacy","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/kliszczacy\/","title":{"rendered":"Kliszczacy"},"content":{"rendered":"\n

G\u00f3rale Kliszczaccy to grupa etnograficzna g\u00f3ralszczyzny polskiej wyodr\u0119bniona i om\u00f3wiona szerzej pierwszy raz w po\u0142owie XIX w. przez Ludwika Zejsznera i Wincentego Pola1<\/sup><\/a>. Odt\u0105d jej nazwa funkcjonowa\u0142a najcz\u0119\u015bciej w pracach naukowych, natomiast w\u015br\u00f3d ludno\u015bci, kt\u00f3rej dotyczy\u0142a, przez d\u0142ugi czas, a\u017c do ko\u0144ca XX w., pozostawa\u0142a nieznana2<\/sup><\/a>. Co wi\u0119cej, by\u0142a egzoetnonimem \u2013 to s\u0105siednie grupy g\u00f3ralskie okre\u015bla\u0142y pogardliwie Kliszczak\u00f3w \u201egaciorzami\u201d lub \u201egaciastymi Kliszczakami\u201d3<\/sup><\/a>, nazw\u0119 wywodz\u0105c od cech wygl\u0105du m\u0119skiego stroju ludowego (spodni). Etnografowie prowadz\u0105cy w XIX i XX w. badania na terenach obecnego powiatu my\u015blenickiego i suskiego, w tym W\u0142adys\u0142aw Kosi\u0144ski, Roman Reinfuss i Janusz Kamocki, zauwa\u017cali chwiejne poczucie przynale\u017cno\u015bci grupowej oscyluj\u0105ce, w zale\u017cno\u015bci od miejscowo\u015bci, g\u0142\u00f3wnie mi\u0119dzy poj\u0119ciami \u201eLach\u201d i \u201eG\u00f3ral\u201d, co wynika\u0142o z silnych antagonizm\u00f3w Kliszczak\u00f3w z innymi grupami g\u00f3ralskimi4<\/sup><\/a>. Z jednej strony uwa\u017cani byli za grup\u0119 przej\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy G\u00f3ralami a Krakowiakami, co sprawia\u0142o, \u017ce nie uto\u017csamiano ich z \u201eprawdziwymi\u201d g\u00f3ralami, z drugiej za\u015b sami odczuwali ni\u017cszo\u015b\u0107 wzgl\u0119dem Lach\u00f3w, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem zamo\u017cno\u015bci, jak i kultury5<\/sup><\/a>. W efekcie, z up\u0142ywem czasu p\u00f3\u0142nocna granica obszar\u00f3w uznawanych za g\u00f3ralskie zacz\u0119\u0142a przesuwa\u0107 si\u0119 ku po\u0142udniu, a sami g\u00f3rale przyjmowali elementy kultury nizinnej, mimo niech\u0119ci \u017cywionej do Lach\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Przej\u015bciowo\u015b\u0107 cechuj\u0105c\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 regionaln\u0105 i kultur\u0119 ludow\u0105 Kliszczak\u00f3w, mo\u017cna rozpatrywa\u0107 zar\u00f3wno w aspekcie geograficznym, jak i kulturowym. Teren ich osadnictwa, obejmuj\u0105cy wed\u0142ug etnograf\u00f3w obszar mi\u0119dzy My\u015blenicami, Rabk\u0105-Zdr\u00f3j a Zembrzycami, sprawia\u0142, \u017ce kultura ludowa, w tym muzyczna, zawsze czerpa\u0142a z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142: lachowskiej (krakowskiej), nizinnej p\u00f3\u0142nocy i g\u00f3ralskiego po\u0142udnia. Blisko\u015b\u0107 szlak\u00f3w handlowych z Krakowa na W\u0119gry i na Podhale oraz stopniowe zacieranie odr\u0119bno\u015bci na rzecz przyjmowania kultury lachowskiej i miejskiej, szczeg\u00f3lnie od ko\u0144ca XIX wieku, przyczynia\u0142y si\u0119 do braku krystalizacji odr\u0119bnych cech stylistycznych muzyki Kliszczak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Od 2000 r. zacz\u0119to podejmowa\u0107 w regionie r\u00f3\u017cne inicjatywy na rzecz kultury ludowej. By\u0142y to publikacje ksi\u0105\u017ckowe na temat kultury ludowej Kliszczak\u00f3w i przesz\u0142o\u015bci regionu pisane przez osoby zwi\u0105zane z terenem kliszczackim rodzinnie i\/lub zawodowo, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne imprezy folklorystyczne organizowane w regionie przez w\u0142adze samorz\u0105dowe i miejscowe domy kultury, np. \u015awi\u0119to Kliszczaka i Sma\u017cenica w Pcimiu, Tuka w Bogdan\u00f3wce, plenerowe wystawienie wesela kliszczackiego w Pcimiu (2015), do\u017cynki gminne i powiatowe oraz przedsi\u0119wzi\u0119cia organizowane przez powsta\u0142e w terenie oddzia\u0142y Zwi\u0105zku Podhalan \u2013 G\u00f3rali Kliszczackich: w Skomielnej Czarnej (od 2005) i Trzebuni (od 2019). <\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142omowym wydarzeniem sta\u0142o si\u0119 wydanie pierwszej naukowej monografii na temat tej grupy: Kultury ludowej G\u00f3rali Kliszczackich<\/em> pod red. Katarzyny Ceklarz i Justyny Mas\u0142owiec, w serii: Biblioteka G\u00f3rska Centralnego O\u015brodka Turystyki G\u00f3rskiej PTTK w Krakowie, tom 26, Wydawnictwo Centralnego O\u015brodka Turystyki G\u00f3rskiej PTTK, Oficyna Wydawnicza \u201eWierchy\u201d, Krak\u00f3w 2015. Autorka niniejszego projektu napisa\u0142a do niej tekst dotycz\u0105cy tradycji muzycznych grupy.<\/p>\n\n\n\n

1<\/a>Zob. L. Zejszner, Podr\u00f3\u017ce po Bieskidach, czyli opisanie cz\u0119\u015bci G\u00f3r Karpackich zawartych pomi\u0119dzy \u017ar\u00f3d\u0142ami Wis\u0142y i Sanu, <\/em>Odb.: Biblioteka Warszawska t. III (1848) i Dodatek tygodniowy do Gazety Lwowskiej 1851\u20131852, s. 90 oraz W. Pol, Rzut oka na p\u00f3\u0142nocne stoki Karpat, <\/em>Krak\u00f3w 1851, s. 123.<\/p>\n\n\n\n

2<\/a>J. Mas\u0142owiec, G\u00f3rale Kliszczaccy jako grupa etnograficzna<\/em>, w: Kultura ludowa G\u00f3rali Kliszczackich<\/em>, red. K. Ceklarz i J. Mas\u0142owiec, w serii: Biblioteka G\u00f3rska Centralnego O\u015brodka Turystyki G\u00f3rskiej PTTK w Krakowie, tom 26, Krak\u00f3w 2015, s. 67-69.<\/p>\n\n\n\n

3<\/a>Tam\u017ce, s. 59.<\/p>\n\n\n\n

4<\/a>Zob. W. Kosi\u0144ski, G\u00f3rale-Lachy<\/em> (pocz. XX w.), r\u0119kopis sygn. mc. II\/4, Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie, s. 5-12, J. Kamocki, Z etnografii Karpat Polskich<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1984, s. 13, R. Reinfuss, Pogranicze krakowsko-g\u00f3ralskie w \u015bwietle dawnych i najnowszych bada\u0144 etnograficznych<\/em>, \u201eLud\u201d, t. XXXVI (1946), s. 222\u2013255.<\/p>\n\n\n\n

5<\/a>J. Kamocki, dz. cyt, s. 7.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f3rale Kliszczaccy to grupa etnograficzna g\u00f3ralszczyzny polskiej wyodr\u0119bniona i om\u00f3wiona szerzej pierwszy raz w po\u0142owie XIX w. przez Ludwika Zejsznera i Wincentego Pola1. Odt\u0105d jej nazwa funkcjonowa\u0142a najcz\u0119\u015bciej w pracach naukowych, natomiast w\u015br\u00f3d ludno\u015bci, kt\u00f3rej dotyczy\u0142a, przez d\u0142ugi czas, a\u017c do ko\u0144ca XX w., pozostawa\u0142a nieznana2. Co wi\u0119cej, by\u0142a egzoetnonimem \u2013 to s\u0105siednie grupy g\u00f3ralskie okre\u015bla\u0142y pogardliwie Kliszczak\u00f3w \u201egaciorzami\u201d lub \u201egaciastymi Kliszczakami\u201d3, nazw\u0119 wywodz\u0105c od cech wygl\u0105du m\u0119skiego stroju ludowego (spodni). Etnografowie prowadz\u0105cy w XIX i XX w. badania na terenach obecnego powiatu my\u015blenickiego i suskiego, w tym W\u0142adys\u0142aw Kosi\u0144ski, Roman Reinfuss i Janusz Kamocki, zauwa\u017cali chwiejne poczucie przynale\u017cno\u015bci grupowej oscyluj\u0105ce, w zale\u017cno\u015bci od miejscowo\u015bci, g\u0142\u00f3wnie mi\u0119dzy poj\u0119ciami \u201eLach\u201d i \u201eG\u00f3ral\u201d, co wynika\u0142o z silnych antagonizm\u00f3w Kliszczak\u00f3w z innymi grupami g\u00f3ralskimi4. Z jednej strony uwa\u017cani byli za grup\u0119 przej\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy G\u00f3ralami a Krakowiakami, co sprawia\u0142o, \u017ce nie uto\u017csamiano ich z \u201eprawdziwymi\u201d g\u00f3ralami, z drugiej za\u015b sami odczuwali ni\u017cszo\u015b\u0107 wzgl\u0119dem Lach\u00f3w, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem zamo\u017cno\u015bci, jak i kultury5. W efekcie, z up\u0142ywem czasu p\u00f3\u0142nocna granica obszar\u00f3w uznawanych za g\u00f3ralskie zacz\u0119\u0142a przesuwa\u0107 si\u0119 ku po\u0142udniu, a sami g\u00f3rale przyjmowali elementy kultury nizinnej, mimo niech\u0119ci \u017cywionej do Lach\u00f3w. Przej\u015bciowo\u015b\u0107 cechuj\u0105c\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 regionaln\u0105 i kultur\u0119 ludow\u0105 Kliszczak\u00f3w, mo\u017cna rozpatrywa\u0107 zar\u00f3wno w aspekcie geograficznym, jak i kulturowym. Teren ich osadnictwa, obejmuj\u0105cy wed\u0142ug etnograf\u00f3w obszar mi\u0119dzy My\u015blenicami, Rabk\u0105-Zdr\u00f3j a Zembrzycami, sprawia\u0142, \u017ce kultura ludowa, w tym muzyczna, zawsze czerpa\u0142a z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142: lachowskiej (krakowskiej), nizinnej p\u00f3\u0142nocy i g\u00f3ralskiego po\u0142udnia. Blisko\u015b\u0107 szlak\u00f3w handlowych z Krakowa na W\u0119gry i na Podhale oraz stopniowe zacieranie odr\u0119bno\u015bci na rzecz przyjmowania kultury lachowskiej i miejskiej, szczeg\u00f3lnie od ko\u0144ca XIX wieku, przyczynia\u0142y si\u0119 do braku krystalizacji odr\u0119bnych cech stylistycznych muzyki Kliszczak\u00f3w. Od 2000 r. zacz\u0119to podejmowa\u0107 w regionie r\u00f3\u017cne inicjatywy na rzecz kultury ludowej. By\u0142y to publikacje ksi\u0105\u017ckowe na temat kultury ludowej Kliszczak\u00f3w i przesz\u0142o\u015bci regionu pisane przez osoby zwi\u0105zane z terenem kliszczackim rodzinnie i\/lub zawodowo, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne imprezy folklorystyczne organizowane w regionie przez w\u0142adze samorz\u0105dowe i miejscowe domy kultury, np. \u015awi\u0119to Kliszczaka i Sma\u017cenica w Pcimiu, Tuka w Bogdan\u00f3wce, plenerowe wystawienie wesela kliszczackiego w Pcimiu (2015), do\u017cynki gminne i powiatowe oraz przedsi\u0119wzi\u0119cia organizowane przez powsta\u0142e w terenie oddzia\u0142y Zwi\u0105zku Podhalan \u2013 G\u00f3rali Kliszczackich: w Skomielnej Czarnej (od 2005) i Trzebuni (od 2019). Prze\u0142omowym wydarzeniem sta\u0142o si\u0119 wydanie pierwszej naukowej monografii na temat tej grupy: Kultury ludowej G\u00f3rali Kliszczackich pod red. Katarzyny Ceklarz i Justyny Mas\u0142owiec, w serii: Biblioteka G\u00f3rska Centralnego O\u015brodka Turystyki G\u00f3rskiej PTTK w Krakowie, tom 26, Wydawnictwo Centralnego O\u015brodka Turystyki G\u00f3rskiej PTTK, Oficyna Wydawnicza \u201eWierchy\u201d, Krak\u00f3w 2015. Autorka niniejszego projektu napisa\u0142a do niej tekst dotycz\u0105cy tradycji muzycznych grupy. 1Zob. L. Zejszner, Podr\u00f3\u017ce po Bieskidach, czyli opisanie cz\u0119\u015bci G\u00f3r Karpackich zawartych pomi\u0119dzy \u017ar\u00f3d\u0142ami Wis\u0142y i Sanu, Odb.: Biblioteka Warszawska t. III (1848) i Dodatek tygodniowy do Gazety Lwowskiej 1851\u20131852, s. 90 oraz W. Pol, Rzut oka na p\u00f3\u0142nocne stoki Karpat, Krak\u00f3w 1851, s. 123. 2J. Mas\u0142owiec, G\u00f3rale Kliszczaccy jako grupa etnograficzna, w: Kultura ludowa G\u00f3rali Kliszczackich, red. K. Ceklarz i J. Mas\u0142owiec, w serii: Biblioteka G\u00f3rska Centralnego O\u015brodka Turystyki G\u00f3rskiej PTTK w Krakowie, tom 26, Krak\u00f3w 2015, s. 67-69. 3Tam\u017ce, s. 59. 4Zob. W. Kosi\u0144ski, G\u00f3rale-Lachy (pocz. XX w.), r\u0119kopis sygn. mc. II\/4, Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie, s. 5-12, J. Kamocki, Z etnografii Karpat Polskich, Warszawa-Krak\u00f3w 1984, s. 13, R. Reinfuss, Pogranicze krakowsko-g\u00f3ralskie w \u015bwietle dawnych i najnowszych bada\u0144 etnograficznych, \u201eLud\u201d, t. XXXVI (1946), s. 222\u2013255. 5J. Kamocki, dz. cyt, s. 7.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-35","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/35","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/35\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":748,"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/35\/revisions\/748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kliszczackispiewnik.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}